Thursday, October 29, 2015

जिम्मेवार कविताहरूको कित्तामा उभिँदा ।

जिम्मेवार कविताहरूको कित्तामा उभिँदा ।

सुवास खनाल

हाम्रो स्थान सापेक्षतामा जब कुरा गछौँ ,आजको समय शोकगीतको सघन धुन सुन्नुको अभिशप्त अवस्था बाँचिरहेछ । यो शोकगीत अवशानको चाहना युग टेकेर उभिने समग्र चेतना सम्वाहकहरुले गररिहेझैँ अनुभव हुन्छ । कविता सत्तामा यो झन् अपेक्षित रहन्छ कारण कि कविता आदर्शवादी सत्ताको वकालत गर्ने विषय बढी बनेको अनुभव हुन्छ । पछिल्लो समय कवि निमेष निखिलको ‘शोकगीतको पोष्टमार्टम’ शीर्षकको कविता सङ्ग्रह बजारमा आएको छ । पोष्टमार्टम अङ्ग्रेजी शब्द हो र यसको सोझो अर्थ जीवको मृत्युपश्चात त्यसको कारणको रहस्योद्घाटनका निम्ति गरिने परीक्षण रहन्छ । शोकगीत निरन्तर चलिरहेको घडीमा शोकगीतको अन्त्य होस् र त्यसको पोष्टमार्टम हेर्न पाइयोस् भन्ने चाहनाका साथ शीर्षक निर्धारण गरेको अर्थमा यसलाई ग्रहण गर्दा सापेक्षिक देखिने बोध हुन्छ ।

यो समय जुन कविताहरू बजारमा बढी बिकिरहेछन् तिनका शब्दहरू बढी धारिला देखिन्छन् । भावमा लहडी र अदूरदर्शी लाग्छन् । उपद्रवहरूको पक्षपाती ती कविताको आयु कत्रो हुने सोचको विषय हुन् । त्यो हिसाबले हेर्दा निखिलका कविताहरू बिकाउका नलाग्न सक्छन् । तर समय असमञ्जस्ताहरू व्यवस्थापनको बाटो हुँदै जब अघि बढ्ला निखिलका कविताहरुको शक्ति तब गणना हुन सुरु हुनेछ । यसो भन्दैमा निखिलका कविताहरुले ग्राउन्ड छाडेका छन् भन्न खोजिएको होइन तर अहिलेको समय बढी अराजक भइरहँदा त्यसको पिछलग्गु हुन रुचाएका छैनन् भन्न खोजिएको हो । 

ढोङ्को पहाड् उक्लेर आफू र आफ्नाले गरेको सबै हर्कतहरु सही तर अरुले राम्रै गर्दा पनि नस्विकार्नेहरुलाई दरिलो झापड हो ‘ऐनाअगाडि’ कविता । निखिल आफैँ पनि कन्फेसनजस्तो गर्छन् यस कवितामा –

धेरै पछि ऐनाअघि उभिँदा
आफूलाई अत्यन्त कुरुप देखेँ मैले
खोपिल्टामात्र थिए आँखामा सपना थिएनन्
चाप्लुसी टाँसिएको थियो ओठको क्षितिजभरि –
मुस्कान थिएन
र त्यहाँझुन्डिएको थियो एउटा ठूलो ताल्चा
नाक त छँदै थिएन मकहाँ हुनु ?                                   पृष्ठ ९, ऐनाअगाडि


निखिलका कवितामा ऐना अगाडि, अनिद्रा ,केही कामहरु, भन राम लखन, लोदर लाग्यो काका, बन्द लगायतका कविताले सङ्ग्रहको ओजलाई बढाएको छ । केही कविताहरु उत्रो लोभ नगरेका भए हुनेझैँ लाग्ने छन् । कविले कवितालाई जसरी प्रेम गर्न सक्छ आवश्कतामा कवितामाथि उत्ति नै निर्मम हुन तयार पनि हुनु पर्छ । म हराएको सुचना ,समयको निबन्ध कविता, बिम्ब एउटा देशको लगायत कविताहरुमा भाव सघनता अपेक्षित नै देखिन्छ ।

निखिलका सद्य प्रकाशित कृतिहरुको अध्ययन अनुभवले बताउँछ ,पूर्व प्रकाशित कृतिहरुमा निराशाको पहाडले केही उचो स्थापत्य राख्थ्यो । उनको यो कृति आशाहरुको एउटा उचो पहाड नै हो । तर यो आशाको पहाडले पुरानो निराशाको पहाडलाई छेक्दै गएको छ । यो सुखद् संयोग हो । निखिललाई त्यस निम्ति धन्यवाद् भन्नु जायज देखिन्छ । पाठकका निम्ति यो सुखद् खबर पनि बन्न सक्छ ।

देशमा पछिल्लो बदलिँदो परिस्थितिले राजनैतिक, सामाजिक र र्सास्कृतिक जागरण पैदा गरेको छ । यो जागरण हुनु समाज विकासको निम्ति गुणात्मक पक्ष हो । समाजमा भएका पक्षहरुबीचको संवाद टुट्न गयो भने त्यसले कालान्तरमा ठूलो दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ । तसर्थ यी संवाद सिर्जनाका निम्ति केही जागरुक अभियानहरु सञ्चालन हुनु जरुरी छ तर त्यसको नाममा सामाजिक विघटनहरु हुन पुग्दा पनि परिस्थिति असामान्य बन्दो रहेछ । तराईमा यो खालको समस्या देखिन्छ । यसका अवशेषहरु पहाडी र हिमाली समूदायमा पनि केहि परावर्तित हुन पुगेका हुन् । उनले तराई मधेसका यो समस्यालाई पनि कवितामा सम्बोधन गर्न सफल छन् –

मेरो कल्पनासम्ममा पनि छैन
मेरो अनुपस्थितिको तिम्रो होली र छठ
तिम्रो अनुपस्थितिको मेरो दशैँ र तिहार
तिमी नभएको मेरो छोराको बिहे
म नभएको तिम्रो छोरीको मगनी
पृष्ठ : २३, भन रामलखन !

देश सबैको सहभागिताबाट बन्ने हो । हेपिएका ,थिचोमिचोमा परेका ,सत्ताको आँखामा कहिल्यै नपरेकाहरुको आवाज बुलन्द हुँदै गएको छ । निखिलका कवितामा यो पक्षको आवाज पनि सशक्त देखिन्छ । निखिलका कविता शालीन छन् भन्ने टिप्पणी बढी सुनिन्छ र अध्ययनमा त्यो सावित पनि हुन्छ । उनी कवितामा धारे हात लगाएर कसैलाई उस्तो सत्तोसराप गरिरहेका देखिन्नन् । यसो भन्दै गर्दा साथमा यही पक्ष उनको कविता लेखनीको जोखिम पनि बनि दिन सक्छ । सबैप्रति लचिलो र नरम भएर प्रस्तुत हुँदा जसको लागि कविता लेख्दैछु भन्ने कवि सोचिरहेका हुन्छन् , उनीहरुको आवाज मलिन सुनिन बेर लाग्दैन । 

केही पुरानो समयसम्म मकवानपुर साहित्यिक हिसाबमा भीम विरागको जिल्ला भनेर परिचित रहेको अवस्थामा अब अन्य केही नामहरु थपिँदै जानु र त्यसको पङ्क्तिमा एक नाम निमेष निखिल सुहाउँदिलो देखिँदै जानुले निखिल र मकवानपुर दुबैको परिचयको आयाम बढेको प्रत्याभूति हुन्छ ।

निखिल त्यो काव्य यथार्थ भन्दा पर छैनन् कि आजको कविता सङ्कटको समयमै छ । जब देशको राजनीति सङ्क्रमणबाट गुज्रिन्छ तब राजनीति सापेक्ष चल्ने हर पक्ष उस्तै गुज्रिन पुग्छ । निखिल सफल भन्दा नि असल कविताको पक्षमा बढी हिँडिरहेको अनुभव हुन्छ । असल कविताले आफ्नो बजार आफैँ बनाउँछ भन्ने विचार सापेक्ष उनको यात्रा अविचलित रहिरहोस् । 

Friday, October 9, 2015

Gazal

गजल

सुवास खनाल

विकासको अन्तरीक्ष टेक्छु भन्थ्यौ मोदी दाजु
अन्तर्मनले टाढाटाढा देख्छु भन्थ्यौ मोदी दाजु

सबै भन्छन् बगलीमा छुरा राख्दा रै’छौ तिमी
सपनामा समेत रामराम लेख्छु भन्थ्यौ मोदी दाजु

ऋषि मन हुनु पर्छ अघि बढ्न सक्छौँ भन्थ्यौ
साथ दिन आँधीहूरी छेक्छु भन्थ्यौ मोदी दाजु

तर तिम्रो छाति रै’छ अमिवाको मुटु चल्ने
झुठ रै’छ घाउ लागे सेक्छु भन्थ्यौ मोदी दाजु ।