Wednesday, September 6, 2017

राजनैतिक सहमति ।

राजनैतिक सहमति । (लघुकथा)
उनीहरूले 'हो ' भने । यिनीहरूले 'होइन 'भने । हो र होइनका बीच ठूला बहसहरू भए । पत्रिकामा बहसहरू छापिए । रेडियो र टेलिभिजनमा केही दिन गरमागरम अन्तरवार्ताहरू बजे । जनताहरू सकसमै थिए । उनीहरू निष्कर्ष आउँछ भन्नेमा विंवस्त थिए र रेडियोमा कान टाँसिरहेका , पत्रिका र टिभीमा आँखा टाँसिरहेका भेटिन्थे । चिया पसलमा दुई चार कप चिया बढी बिके । बेलुकी दारू पसलको बहस पनि यही विषयमा निष्कर्षविहीन टुङ्गिन्थे । केही दिनपछि'हो ' भन्ने र 'होइन ' भन्ने पक्षबीच राजनैतिक सहमति भो भन्ने सुनियो । जनताहरू 'हो' र 'होइन' मध्ये एक के हो भन्ने जान्न चाहन्थे ।सहमतिपश्चात् टेलिभिजन अन्तरवार्तामा दुबै पक्ष उपस्थित भएका कारण म पनि उत्सुक भएर सुन्दै ,हेर्दै थिएँ । दुबै भन्दै थिए । हामीबीच सहमति भयो । हामी निष्कर्षमा पुग्यौँ । निष्कर्ष यो रह्यो - यो विषय कहिले 'हो 'कहिले 'होइन' र फेरि कहिले 'होइन' कहिले 'हो' । यसैगरि बुझिदिनु होला ।

डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

सुवास खनाल

डा. केसी सङ्लो हुनुपर्छ भन्छ सबैको मन
डा. केसी भन्छ बाँच्न पाउनुपर्छ सबैले
डा. केसी कात्रोमा गोजी सिउने हिसाब गर्दैन
डा. केसी उपल्लो र तल्लो निसाब गर्दैन
साँचोमा डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

अरे ओ
यो संसारमा सत्य बोलेर साध्य लाग्छ र ?
अरे ओ
यो दुनियाँमा एक्लै हिँडेर कहीँ पुगिन्छ र ?
डा. केसी सत्य बोल्छु भन्छ
डा. केसी क‍ोही हिँड्न सकेनन् म एक्लै हिँड्छु भन्छ

डा. केसी सूर्य हो र एक्लै उदाउनु ?
डा. केसी पृथ्वी हो र एक्लै बिउँझिनु ?

साँचोमा डा. केसीक‍ो दिमाग ठीक छैन

डा. केसी ठूलो विरासतबाट आर्जेको कुर्सीलाई ख्यालख्याल ठान्छ
डा. केसी कुर्सीका नियतिहरू बुझ्दैन
अरे ओ
यो पुँजीबादी युगमा पैसो केही होइन भन्छ
इमान , इज्जत , स्वाभिमान र सेवाको कुरा गर्छ

साँचोमा डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

डा. केसी गरिबलाई नि रोग लाग्छ भन्छ
डा. केसी गरिबले नि पढ्न पाउनुपर्छ भन्छ
अरे ओ
प्रधानमन्त्रीको फिलाको पिलोको उपचार देशमै सम्भव छ प‍ो भन्छ
अरे ओ
दुखीका दुखका दाग एक्सरेहरूमा देखिन्छ भन्छ
अरे ओ
यो डाक्टर अमूर्त अमूर्त कुरा गर्छ

साँचोमा
डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

आजको समयमा नि
कमिसनजत्तिको मामुली कुरामा असन्तोष पोख्छ
बिचौलियाहरूको उछित्तो काढ्छ
माफियाले सत्ता चलाए भन्छ
अरे ओ
यो युगमा नि असल असल कुरा गर्छ
अरे ओ
लोकतन्त्रमा विभेद हुँदैन पो भन्छ

साँचोमा
डा. केसीको दिमाग ठीक छैन

डा.केसी गाउँ डुल्छ बिमारी खोज्छ
सहरमा जस्तै गाउँमा नि रोग हुन्छ भन्छ
यो डाक्टर अनेक अनेक सनकी कुरा गर्छ
साँचोमा डा. केसीको दिमाग ठीक छैन ।

Friday, July 15, 2016

प्रश्नहरुको कारखाना छिर्दै गर्दा ।

श्रष्टा पत्रिकामा प्रकाशित सरिता तिवारीको कविता सङ्ग्रह प्रश्नहरुको कारखानाबारे केही धारणा :


प्रश्नहरुको कारखाना छिर्दै गर्दा ।

सुवास खनाल

म सरिता तिवारीलाई किन पढ्छु ?


मसँग स्पष्ट कारणहरु छन् ।


  • समकालीन नारीलेखनमा उनी वैचारिक स्पष्टतासहित उपस्थित एक स्रष्टा हुन् ।
  • कवितामा उनका आफ्ना नीजि मान्यताहरु छन् । त्यसबाट अरु कति कन्भिन्स होलान् वा नहोलान् तर उनका नीजि  मान्यताहरुसँग सादृश्यमा रहन पनि म उनलाई कुरेर वा खोजेर पढ्छु । 
  • समाज बहुत डिप्लोम्याटिक छ, उनी स्पष्ट वक्ता हुन् । उनलाई यो सामाजिक डिप्लोम्यासी जो धेरै आडम्बरी छ त्यसप्रति ठूलो विरोध छ । उनको गम्भीर आपत्ति बुझ्न पनि म उनलाई पछ्याउँछु । 

बुद्ध र लाभाहरु –२०५७ र अस्तित्वको घोषणा–२०६७ पश्चात् प्रश्नहरुको कारखाना २०७२ का साथ नेपाली काव्यिक यात्रामा निरन्तर रहेकी सरिता तिवारीका अस्तित्वको घोषणापत्र र प्रश्नहरुको कारखानाको समष्टिगत अध्ययन गर्ने अवसर म आफूलाई प्राप्त भएको छ । अब्जेक्टिभ भइबस्नु मलाई उत्ति रुचिकर छैन । सब्जेक्टिभ हुँदै जाँदोरहेछु । यो लेखन आत्मगत हुन गएमा त्यो स्विकार्य नै छ भन्ने सोच्छु । 

आइन्स्टाइनलाई सपनामा प्रश्न आयो – यदी मानिसले प्रकाशको गतिलाई पछ्याउन सकेमा के होला । यसको परिणति हो , थिअरी अफ रिलेटिभिटी, जसले संसारमा एक किसिमको हङ्गामा दियो ।  बुद्धलाई प्रश्न आयो –दुखको कारण केहो ? माक्र्समा प्रश्न उब्जियो –सोसियो कन्फ्लिक्ट किन छ ? न्युटनले रुखबाट फल झर्दा यसको रहस्यबारे प्रश्न गरे ? समाजको यो विकासको पछाडि प्रश्नहरुको महत्वपूर्ण भूमिका छ । प्रश्नहरु कत्तिको सिर्जनात्मक बन्न सक्छन् भन्ने कुराले सम्बन्धित विषयको विकासस्तर कहाँ पुग्ने भन्ने निर्धारण हुन्छ । प्रश्नहरु सही हुन सकेनन् भने भविष्यले हामीमाथि पनि प्रश्न गर्नेछ । यस कारण प्रश्नहरुको कारखाना खोल्नु उत्ति सहज काम होइन । यो चुनौती बहन गर्ने प्रयत्नमा रहने तिवारीलाई काव्यिक साहस भएको व्यक्ति सम्झिनु पर्छ । 

अस्तित्वको घोषणापत्रको धङधङी
प्रश्नहरुको कारखाना पढ्न सुरु गर्दा ममा अस्तित्वको घोषणापत्रको धङधङी थियो । उल्लिखित कृतिको अध्ययनले ममा छोडेको काव्यिक छाप बोकेरै प्रश्नहरुको कारखाना प्रवेश गरेँ । अध्ययन गर्दै जाँदा कविताको सिक्वेल नैझैँ अनुभूत भयो । तर एङ्गल अफ पर्सेप्सन झन् गाढा बन्दै गएको महशूश गरेँ । हेटौँडाको स्थानीय टेलिभिजन – टिम को कार्यक्रम सिर्जनाका सुसेलीमा प्रश्न गरेँ –तपाईँ प्रश्नहरुकोे कठघरासम्म आइपुग्दा वैचारिक डाइमेन्सनका हिसाबले खुम्चिएझैँ लाग्दैन ?उनले भनिन् –खुम्चिएको भन्दा नि धारणाहरु निर्माण गर्ने चरणमा रहेको र समाजको सोलोडोलो व्याख्या भन्दा माइनुट स्टडीमा लागेको हुँ । 

प्रश्नहरुको कारखानाका केही फरक विशेषता छन् । यसमा थारुहरुको स्थानिक परिवेशको सन्दर्भ आउँछ । आदिवासी सिरिजका कविताहरुमा थारु समूदाय, त्यसप्रतिको कविको सान्निध्यता र त्यहाँ स्थानिक व्यक्तिहरुको पीडा कविताहरुमा प्रस्तुत छ । अङ्गुछिया, ओरी दाओ कविताहरु फरकपनाका हिसाबले र स्थानिक कथा बुझ्न पढ्नुपर्ने कविता हो । स्पिभाकले सबाल्टर्न आफैँ बोल्छन् वा उनका कथा अरुले लेखिदिनु पर्छ भन्ने विषयमा ठूलै व्याख्या गरेकी छिन् । सरिता तिवारीले सवाल्टर्नीय आवाज आदिवासी खन्डमा दिएकी छिन् । उनी उही समाज सादृश्य हुर्किएकी हुनाले यो आवाज ओरिजिनल आवाज हो । 

के तिमीले मलाई आविष्कार गर्‍यौ ? नारीमूखर स्वरको केन्द्रियता यस खन्डका कविताहरुमा छन् । ‘हे देवी कवितामा विद्रोही आवाज दिँदै गर्दा मानवीय शक्तिभन्दा माथि दैवी र अदृश्य शक्तिको पक्षपोषण भएको अनुभूत हुन्छ । नारीस्वरलाई गाढा बनाउनकै निम्ति यो आवश्यक छैन भन्ने ठम्याइ पङ्क्तिकारको रहेको छ ।
समाज असल खराब दुबैको समग्र स्वरुप हो । समाज र राज्यको मूल चरित्र नै दोषी हुँदा त्यसमाथि प्रश्न उठ्नु पर्छ र सर्जकहरुको दायित्व निर्वाहको सबल चित्र त्यहीँ देखा पर्दछ । तर एकाध घटनालाई सामान्यीकरण गर्दा भने प्रभाव सही बन्दैन भन्ने हो । बा कविता एउटा विशिष्टिकृत घटनासम्बद्ध रहँदा त्यसको उपादेयता बढी रहने अनुभूति हुन्छ तर सामान्यीकरण भएमा त्यसले दिने सन्देश सही नजाने हो कि भन्ने डर देखिन्छ । 

वैचारिक खन्डको कविताले उद्वेलित गराउँछ । जागरणको उर्जा भर्छ । सुन्दरताका पक्षपोषक कविहरु कवितामा दुखका ,संवेदनाका र विद्रोहका अररा शब्दहरु नआउनु भन्ठान्छन् । श्रमजीवी वर्गको आवाजलाई प्रगतिशील कविहरु सुन्दर महशूश गर्छन् । सुन्दरता सापेक्षित छ । सापेक्षिक अर्थमा तिवारीका यो सिरिजका कविताहरु सुन्दर लाग्छन् ।

वैचारिक खन्ड, जसले धेरैलाई सङ्ग्रहप्रति पुर्वाग्रही बनायो 

तिवारीको कविताप्रतिको अनुरागको व्याख्या अन्तिम ३४ पेजले सबैलाई चाहीँ खुसी बनाउँदैन । कवि होइन कविता बोल्ने हो भन्नेहरु छन् । कविले होइन कविताले राजनीति गर्ने हो भन्नेहरु छन् । यसको भाइस भर्सा स्वर पनि छ । कवि कर्ता हो ,कविता कर्म । मूलत हेरिने कर्म नै हो । कवितात्मक अभिव्यक्ति के हो भन्ने नै हो तर त्यो कवि सापेक्ष निर्धारित हुन्छ । कविको चेतनासापेक्ष र नियोजनसापेक्ष हुन्छ । त्यसकारण कविको निजात्मक अभिव्यक्तिलाई बायस गर्दै जाने हो भने त कविता पढ्न नै छाड्दा निको हुन्छ ।

उनले यस खन्डमा लेखनको पृष्ठभूमिदेखि साहित्यिक मिसनका डेभिएसनहरु बताएकी छिन् । उनी पनि संरक्षण कविता आन्दोलनकी एक सक्रिय सदस्य हुन् । उनलाई संरक्षण कविता आन्दोलनले लिन नसकेको वैचारिक र सामाजिक गतिप्रति गम्भिर अरुचिपश्चात त्यसप्रति विमोह सिर्जना भएको विषय उल्लेख छ । यो पनि एक किसिमको जोखिम नै हो । जुन बाटो कुनै निश्चित टाइमफ्रेममा सही लागेको थियो त्यही बाटो अर्को टाइमफ्रेममा सही नलाग्न सक्छ तर प्रश्न गर्ने साहस सबैले गर्नं सक्दैनन् ,त्यो तिवारीले गरेकी छिन् ।

वैचारिक लेखन जोखिमको यात्रा 


लेखकको कित्ताकाट हुनुपर्छ भन्नेमा एकजना उदय अधिकारी सर पनि आवाज उचाल्नुहुन्छ । कवि अब्जर्भर मात्रै हो कि सोसल इन्डक्टर पनि हो । इन्डक्टरभन्दा पनि माथि उठेर एक्टिभिस्ट हुने कि नहुने भन्ने विषय उहाँको रहने गर्दछ । वैचारिक लेखनप्रति सबैभन्दा ठूलो प्रहार हुन्छ र त्यो प्रहार खप्ने जब आदत पर्छ त्यसपछि प्रतिरोधी सशक्त कविताको जन्म हुन्छ । वैचारिक कविताले नै हो विपक्षीको वा लक्षित वर्गको अहम्मा प्रहार गर्ने । नत्र कविता पनि लैबरी गाउने कुनै क्रृत्रिम स्वरयन्त्र बन्ने पक्का छ । 

यी अन्तिम कविताहरु होइनन् 

सरिता तिवारी यो समयको सक्रिय कवि हुन् । लेखनीको यो मोडमा समकालीन कविहरुमाझ स्पष्ट चिनिने क्षमता राख्छिन् । यो टाइमफ्रेममा उनका वैचारिक आग्रहसहितका कविता हुन् –यी तर यिनै अन्तिम कविताहरु होइनन् र उनको कविताप्रति कुनै स्टेटिक धारणा तयार गर्नु ठीक हुन्न भन्ने लाग्छ । यो उनीमात्र नभएर , यो समय लेख्दै रहने हर कविप्रतिको दृष्टिकोण हो ।

अन्त्यमा :

प्रभावशाली प्रगतिवादी कवि सरिता तिवारी तेस्रो कविता सङ्ग्रहसम्म आइपुग्दा उनको निजात्मक तथा सामाजिक सम्बन्धका निबन्धात्मक लेखनहरुमा पनि सक्रिय छिन् । उनको त्यससम्बन्धीको कलेक्सन पनि आउनु जरुरी छ । अन्त्यमा शुभकामना ।

Thursday, June 30, 2016

पुनर्निमाण

 पुनर्निमाण 

सरकार भन्छ –हुँदैछ पुनर्निमाण
संयन्त्र भन्छ –हुन्छ पुनर्निमाण

कम्पन थियो समयको
घर भत्कियो
मन भत्कियो
जग भत्कियो

अब हुनु छ पुनर्निमाण

यही नाममा
घर भत्किेनेले घर बनाउने भए
घर नभत्किनेले पनि घर बनाउने सोचे
सरकार कमिसन हाँसो हाँस्यो
संयन्त्र भित्रभित्रै मुस्कुरायो

इन्जिनियहरुलाई आँखामा बाँधिदिएर पट्टि
सहर घुमाइयो
गाउँ घुमाइयो

प्रतिवेदनमा
नचर्किनेको घर चर्कियो
चर्किनेको घर भत्कियो
भत्किनेको बरु के भयो ?

जुनै इन्जिनियरले
देख्यो घर भत्किएको
तर देखेन सोच भत्किएको

जबसम्म भत्किरहन्छ सोच
जति नै बनाए पनि घर
बन्दैन घर
जति नै बनाए पनि देश
बन्दैन देश ।

Wednesday, April 13, 2016

२०७२ का रिलहरुमा मकवानपुरको साहित्य

२०७२ का रिलहरुमा मकवानपुरको साहित्य 
सुवास खनाल

विक्रम संवत २०७२ नेपालीहरुका निम्ति सम्झनाको पाटो बनेर रहिरहनेछ । बहत्तरको सुरुवातीमै शुभकामनाको साटासाट भइरहँदै ताका समयले ठूलो धक्का हान्यो । वैशाख १२ गते गएको महाभूकम्पले भर्खरै राजनैतिक सुषुप्तताबाट उठ्दै गरेको नेपाललाई नराम्रो चोट लाग्यो । कति मानिसले यसलाई श्रापको रुपमा विश्लेषण गर्न चाहे । जे जे गरी बुझे पनि आर्थिक रुपमा पिछडिँदै गरेको मुलुकले एकाएक प्रकृतिको नराम्रो चोट बेहो¥यो ।समयले जस्तो मुक्का हानेपनि समयक्रमले प्रमुख राजनैतिक दलहरुलाई एकै ठाउँमा उभ्यायो र देशमा संविधान जारी भयो । यो नेपालीहरुका लागि खुसीको खबर थियो तर यसको प्रक्रियागत यत्ति कमजोर देखियो कि तत्कालै देशले नाकाबन्दी बेहो¥यो । देशमा दलहरु ध्रुविकृत हुन पुगे । समय थप जटील बन्यो । यी पक्षको सोझो वा अप्रत्यक्ष असर नेपाली साहित्यमा र मकवानपुरको साहित्यमा देखिएको छ र देखिनु स्वभाविक रहन्छ । 

हुन त समय सोझो बाटोमा हिँड्ने चिज होइन र कसैद्वारा निर्दिष्ट हुँदैन । समयको नन लिनियर रुपरेखामा मकवानपुरको साहित्य पनि बाङ्गोटिङ्गो नै हिँड्यो होला भन्ने हुन्छ । २०७२ कै सेरोफेरोमा मकवानपुरका चारवटा साहित्यिक संस्थाहरु पुनर्गठित हुन पुगे । साहित्य सङ्गम मकवानपुर, झरना साहित्यिक परिवार, आँचल साहित्य कला पुञ्ज र प्रलेस मकवानपुर पुनर्गठित भए र सबै संस्थामा युवा नेतृत्व देखा प¥यो । सङ्गमको नेतृत्व परिवर्तन मकवानपुरमा विगत देखि नै गरमागरम बन्ने गरेको परिस्थिति छ । यसपाली पनि यो परिस्थिति कायम रह्यो ।मकवानपुरको अग्रणी संस्था हुनुले नि यसको यो परिस्थिति स्वभाविक अनुभव हुन्छ । यसमा थप केही ध्रुवीकरणका कुराहरु बजारमा आए । मकवानपुरमा सक्रिय साहित्यिक योगदान पु¥याइरहेको सङ्गम यस वर्ष पनि क्रियाशील नै देखियो । झरना साहित्यिक परिवार जसको उद्गमस्थाल छतिवन हो यसले पनि नेतृत्व परिवर्तन ग¥यो र नयाँ तथा युवापुस्ता यसमा नेतृत्वमा आइपुगेका छन् । झरनाले सिर्जनाको मूल्याङ्कन हुन जरुरी छ भन्ने कुरालाई बोध गराउन विगतमा गर्ने गरेझैँ टिकटमा मुक्तक कार्यक्रमलाई यस वर्षदेखि फेरि जोड्यो । मकवानपुरे नारी साहित्यकारहरुको संस्था आँचल साहित्य कलापुञ्ज मकवानपुर पनि नयाँ नेतृत्वका साथ सशक्त देखा प¥यो । यसले मकवानपुरमा चलिरहेका अनेक ट्रेन्डका कार्यक्रमभन्दा भिन्न रहेर समकालीन साहित्य र लेखनमा नारी चेत विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रम ग¥यो । यो डिस्कोर्सले लेखनमा नारी चेतको सन्दर्भलाई सघनताका साथ प्रस्तुत ग¥यो । त्यस्तै प्रलेस मकवानपुर पनि युवा साहित्यकारको नेतृत्वमा पुगेको छ । प्रलेसको सुस्त रुपलाई अब यसले परिवर्तन गर्नेछ भन्ने आँकलन लेखकहरु ग्रिरहेका देखिन्छन् । 

मकवानपुरको साहित्यिक ओज विस्तारीकरणमा प्रयत्नरत भीम विराग सङ्गीत साहित्य कला प्रतिष्ठान, मातृभूमि साहित्य समाज ,सिस्नुपानी मकवानपुर , गजल मञ्च मकवानपुर ,पालुङ् साहित्य समाज लगायतले आफ्ना कार्यक्रमहरुको शृङ्खला अगाडि बढाई रहेका छन् । 

व्यङ्ग्यकार आर. सी. रिजालको संयोजकत्वमा भुकम्पपश्चात् यसले दिएको चोटलाई बहन गर्न सबैको साझेदारी रहोस् भन्ने उद्देश्यले मकवानपुरका सम्पूर्ण साहित्यिक सङ्घ संस्थाहरु एकै ठाउँमा उभिए र २०७२ सालमा प्रदान गरिने धेरैजसो पुरस्कारहरुलाई एकै ठाउँमा मिसाई रु १७,५०० का दरले भूकम्पपीडित साहित्यकार , कलाकार, वाद्यवादक आदिलाई प्रदान गरियो । यसले मकवानपुरका साहित्यिक सङघसंस्थाहरु विपद् व्यवस्थापनका निम्ति एकै ठाउँमा उभिएको ऐतिहासिक सन्देश दिन पुगे । यो क्रम साउदी अरबको जेलमा रहेका कवि अश्रफ फयादको रिहाईका लागि गरिएको कार्यक्रममा पनि रह्यो । उक्त कार्यक्रममा पनि मकवानपुरका सम्पूर्ण साहित्यिक सङ्घ संस्थाहरुले एकसाथ आवाज दिए । 

मकवानपुरमा साहित्यिक पुरस्कार प्राप्तिका हिसाबले यो वर्ष उल्लेख्य रह्यो । राष्ट्रिय रुपमा प्रदान गरिने मोती पुरस्कार कवि निमेष निखिलले प्राप्त गरे । त्यस्तै हेटौँडा स्क्ुल अफ म्यानेजमेन्टका फाउन्डर प्रिन्सिपल पुरण बहादुर जोशीले आफ्नो आमाको नाममा स्थापना गरेको टीकादेवी स्मृति पुरस्कार साहित्य तर्फ साहित्य सङ्गम मकवानपुरलाई प्रदान भयो । यसै वर्षमा कवि आर. आर. चौलागाईको कविताहरुको एकल वाचन काठमान्डौमा सम्पन्न भयो त्यस्तै कथाकार तुल्सी थापाको कथासङ्ग्रह फरक आकाशको साहित्यिक विमर्श चितवनमा सम्पन्न भयो । यसै सालमा कवि निमेष निखिल प्रलेसको केन्द्रिय कमिटीका सदस्य विगतमाझैँ कायम रहे ।  

राजनैतिक परिदृश्यहरु बदलिँदै जाँदा नेपालमा नाकाबन्दीको समस्या रहन पुग्यो । यससँग सन्दर्भित भएर मकवानपुरमा राष्ट्रियताको सन्दर्भसँग गाँसिएर पनि कार्यक्रम भयो । साहित्य सङ्गम मकवानपुर, झरना साहित्यिक परिवार मकवानपुर, रेडियो आकाशगङ्गा तथा कविडाँडा साहित्य समाज , रेडियो मकवानपुर लगायतले यस सन्दर्भमा कार्यक्रमहरु गरे । यस क्रममा राष्ट्रियतालाई दुई कोणबाट हेरिएको पाइयो । एउटा मौसमी राष्ट्रियता काम नरहेको तर्क अर्को हाम्रो राष्ट्रियता कमजोर बन्दै गएको र यसलाई जोगाउनु पर्ने तर्क । 

पुस्तक प्रकाशनका दृष्टिले २०७२ सङ्ख्यात्मक हिसाबले उत्ति सन्तोषजनक रहेन । मकवानपुरका अग्रज साहित्यकार तुल्सी थापाको विशिष्ट कृति फरक आकाश कथा सङ्ग्रह प्रकाशित रह्यो । त्यस्तै मकवानपुरमा लामो समयदेखि राजनैतिक र भौतिकशास्त्री व्यक्तित्व निर्माण गरेका डा. गणेश लामा आत्मपरक कृति जीवनका उकाली ओराली सार्वजानिक भयो । २०७२ कै अन्तिमतिर मातृभूमि साहित्य समाजको संयोजनमा राजन ढकालको रचनाकृति प्रकाशित भएको छ । 

हरेक विषय अपूर्ण हुन्छन् । पूर्णता तिरको यात्रा निरन्तर चलिरहन्छ । २०७२ को मकवानपुरको साहित्य यात्रा पनि उत्ति निराशाजनक छैन । वलशाली कविहरुको एकल वाचनदेखि लिएर साहित्यिक सङ्गोष्ठि, साहित्यिक डिस्कोर्स र कृति प्रकाशनसम्मको परिस्थितिलाई हेर्दा बहत्तरको मकवानपुरको साहित्यलाई उत्साहजनक नै बुझ्नु वेश देखिन्छ ।



Saturday, January 30, 2016

कवि अश्रफ फयादको मृत्युदण्डको विरोधमा लेखिएको कविता ।



कवि अश्रफ फयादको मृत्युदण्डको विरोधमा लेखिएको कविता ।

जो जन्मिएन

सुवास खनाल

कसरी हत्या गर्न सक्छौ तिमी मेरो ?
जो जन्मिएन शारीरिक स्वरुपमा मात्र

जलाऊ मेरो जिउँदो शरीर

गिँड मेरो टाउको 
छेड नशाहरु र लगाऊ करेन्ट
म मर्ने छैन

तिमीलाई मेरो शरीर पहाडभन्दा बलियो लागिरहेको छ 

तिमीलाई मेरो शिर आकाशभन्दा उचो लागिरहेको छ
सोचिरहेछौ मेरो पाइतालाले नै सिङ्गो पृथ्वी डग्मगाइरहेछ 

यो सब भ्रम हो भ्रम


जसको समाप्तिको निम्ति तिमी 

सबैभन्दा धारिलो हतियार तयार गरिरहेछौ
ऊ छ कपासभन्दा नरम

जहाँ तिमी मलाई देखिरहेछौ

छैन म त्यहाँ
तिमी सम्झिरहेछौ कैद गरेको मलाई 
म झन् स्वतन्त्र भइरहेछु 
मेरो बहानामा 
बरु कैद गरेका छौ संसारलाई मेरो बारे सोच्न 

म जन्मिन चाहेको हो अगणित मष्तिष्कमा

जहाँ म जन्मिसकेको छु
म जन्मिन चाहेको हो मान्छेका मनहरुमा
त्यहाँ म हुर्किरहेको छु  

तिमी थुक्न सक्छौ

बरु उज्यालोतिर फर्किएर
म तिनै किरणहरुमा डुल्न चाहिरहेको हुँ

तिमी धेरै चिन्तित छौ  उसँग ,जो जन्मिएन

जो जन्मियो , उससँग त 
तिमी आफैँ सुरक्षित छैनौ ।


Thursday, January 7, 2016

Poem

परिवर्तनको नाममा
सुवास खनाल
हरेक वर्षले बोक्दै आउँछ आफ्नो पकेटमा तीन सय पैसठ्ठी वटा दिन वा लिप वर्षमा खसाली हिँड्छ अर्को एउटा थप दिन हामी चाहिरहेछौँ हरेक दिनहरू निदाउँदै उडाउन सर्वाधिक निकम्मा रहन र शून्य सिर्जनाको उद्योग चलाउन अझै हामीलाई बहाउनु छ गफका आँधी तुफान -यो सरकारले केही गरेन - यो प्रधानमन्त्रीले देशलाई पतन गरायो - यसपालिको जाडो कति सार्हो - बुद्द फेरि जन्मिनुपर्छ -यो देशलाई हिटलर चाहिन्छ -वा जङ्गबहादुरको पुनरागमन समयको माग हो रू.१५ को चिया बहानामा उडाउँछ बाइकले रू.३५ को धुवाँ गफको पारो यति चढ्छ मानौँ आफैँले गर्ने हो अमेरिकाको राष्ट्रपतिको सिफारिस यहाँ भ्याउनु छ एउटै व्यक्तिले चोर र पुलिस दुबैको भूमिका निर्वाह गर्न हाम्रो ऐतिहासिक परम्परा हो विजय प्राप्ति इतिहासलाई कायम राख्न आत्मअभिमानको शिखर पुग्न हामीले राजनीतिलाई सातपुस्ता उतार्ने पहलमानी खेल बनाएका छौँ र चाहन्छौँ विजयी हुन यस नििम्त उक्लिनु छ सिन्डिकेटको सिँढी वा लिनुछ पालो प्रणालीको कुपन अग्रिम भुक्तानीमा डुलिहिँड्छ गुप्तचर समय स्खनलनको बीउ रोप्न परिवर्तनका मसिहाहरूलाई तैँ चुप मैँ चुप मैँ चुप तैँ चुप यस्तै शान्तिको खोजमा रहन्छौँ त्यसैले स्वभाविक बनेको छ यहाँ परिवर्तनको नाममा मात्र वर्ष र महिनाहरू फेरिनु मान्छेका उमेरहरू फेरिनु र हदै हुँदा व्यवस्थाका नामहरू फेरिनु यथार्थत : कहिले हो हामीले हामीलाई बुझ्ने ? कहिले हो हामीले हामीलाई चिन्ने ?

(२०७२ पौष २३ गते शनिबार शुक्रवार साप्ताहिकमा प्रकाशित )